Het verhaal rond Steve Jobs wordt vaak gedomineerd door zijn genialiteit, maar zijn laatste jaren werden bepaald door een brutale, publieke strijd tegen ziekte die de toekomst van Apple opnieuw vormgaf. Het ging niet alleen om een diagnose. Het was een jarenlange strijd die het bedrijf dwong om verder te groeien dan de directe aanwezigheid van de oprichter.
In 2003 werd bij Jobs een zeldzame vorm van alvleesklierkanker vastgesteld. Dit was niet het typische agressieve soort dat je in de krantenkoppen ziet. Het was een neuro-endocriene tumor, een langzamer groeiende variant. Hij kondigde aan dat hij het jaar daarop, in 2004, een operatie had ondergaan om de tumor te verwijderen. De medische gemeenschap was destijds verdeeld over zijn behandelkeuzes, waarbij sommige deskundigen kritiek hadden op zijn besluit om de conventionele zorg uit te stellen. Maar hij maakte zijn strijd toch openbaar en schiep een precedent voor transparantie dat maar weinig CEO’s zouden durven proberen.
Het gezondheidsverhaal werd in 2009 dieper. Jobs kreeg een levertransplantatie. Deze stap gaf aan dat de kanker zich had verspreid, een complicatie waarvan velen dachten dat deze met eerdere interventie vermeden had kunnen worden. Hij nam opnieuw een medisch verlof en stapte uit de schijnwerpers, terwijl de aandelen van Apple onder zijn interim-leiderschap bleven stijgen.
In augustus 2011 werd de situatie onmiskenbaar. Jobs nam ontslag als CEO van Apple. Tim Cook nam het roer over. De overgang verliep soepel en bijna griezelig efficiënt, wat deels te danken was aan het feit dat het bedrijf zich al jaren op dit moment had voorbereid. Twee maanden later, op 56-jarige leeftijd, stierf Jobs aan complicaties als gevolg van alvleesklierkanker.
Waarom het type kanker belangrijk is
De meeste mensen associëren alvleesklierkanker met snelle achteruitgang. Het geval van Jobs was anders vanwege het specifieke type dat hij had. Neuro-endocriene tumoren hebben een significant betere prognose dan het meer voorkomende ductale adenocarcinoom van de pancreas. Dit onderscheid wordt vaak over het hoofd gezien in biografieën die zich uitsluitend op de tragedie richten en niet op de medische nuance.
De vertraging in de behandeling blijft een twistpunt. Sommige historici beweren dat Jobs’ afhankelijkheid van alternatieve geneeswijzen hem kostbare tijd heeft gekost. Anderen suggereren dat zijn persoonlijkheid, die controle over elk aspect van zijn leven eiste, het moeilijk maakte om standaard medisch advies op te volgen. De levertransplantatie in 2009 was een wanhopige maatregel, een maatregel die zijn leven verlengde maar de onderliggende ziekte niet genas.
De transitie van Apple staat onder druk
Het aftreden in augustus 2011 was niet alleen een persoonlijke gebeurtenis. Het was een schokgolf voor het bedrijfsleven. Beleggers waren nerveus. Zou de magie met hem sterven? De markt had zijn afwezigheid al ingeprijsd, maar de emotionele impact was reëel. Jobs was het gezicht van het merk geweest. Met zijn overlijden in oktober 2011 werd een hoofdstuk afgesloten dat zich al jaren langzaam aan het schrijven was.
De overgang naar Tim Cook ging minder over ideologie en meer over uitvoering. Cook probeerde niet Jobs te zijn. Hij concentreerde zich op toeleveringsketens, diensten en kapitaalrendementen. Het was een ander soort schittering. Eén die gebouwd is op stabiliteit in plaats van op verstoring.
De erfenis van ziekte
De achteruitgang van de gezondheid van Jobs dwong Apple zijn succes te internaliseren. Vóór 2009 was het bedrijf te afhankelijk van één man. Het bestuur moest opstaan. Het managementteam moest groeien. Het resultaat was een bedrijf dat de dood van zijn oprichter kon overleven zonder in te storten.
Velen vragen zich af wat er zou zijn gebeurd als Jobs eerder een behandeling had gezocht. Zou hij langer hebben geleefd?
